شکستگی دنده زمانی رخ می‌دهد که نیروی واردشده به قفسه سینه به اندازه‌ای باشد که باعث ترک‌خوردگی یا شکستگی یکی از دنده‌ها شود. این آسیب معمولاً در اثر ضربه مستقیم، زمین خوردن، تصادفات یا آسیب‌های ورزشی ایجاد می‌شود، اما در افراد مبتلا به پوکی استخوان یا در اثر فشارهای تکراری نیز ممکن است رخ دهد.
شکستگی دنده، به‌خصوص در صورت وجود چند شکستگی هم‌زمان، ممکن است با آسیب‌های دیگری در قفسه سینه یا اندام‌های مجاور همراه باشد. از طرف دیگر، درد ناشی از شکستگی می‌تواند باعث شود فرد از نفس عمیق، سرفه یا حرکت دادن قفسه سینه اجتناب کند. تنفس سطحی و تجمع ترشحات ریوی نیز می‌تواند خطر عوارضی مانند آتلکتازی و عفونت‌های تنفسی را افزایش دهد.
در شکستگی‌های ساده و بدون عارضه، درمان معمولاً محافظه‌کارانه است و بر کنترل درد، حفظ تنفس مناسب و بازگشت تدریجی به فعالیت تمرکز دارد. فیزیوتراپی شکستگی دنده نیز با توجه به شرایط بیمار می‌تواند به حفظ عملکرد تنفسی، بهبود تحرک قفسه سینه، پاک‌سازی ترشحات و بازگشت ایمن به فعالیت‌های روزمره کمک کند.
چه زمانی شکستگی دنده رخ می‌دهد؟
شکستگی دنده می‌تواند در اثر ضربه مستقیم یا فشار قابل توجه به قفسه سینه ایجاد شود. تصادفات وسایل نقلیه، سقوط، برخوردهای ورزشی و ضربه‌های مستقیم از عوامل شایع این آسیب هستند.
شکستگی دنده می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما در افراد مسن، به‌ویژه در صورت وجود پوکی استخوان یا کاهش تراکم استخوان، حتی ضربه‌های نسبتاً خفیف نیز ممکن است باعث شکستگی شوند. همچنین برخی بیماری‌های زمینه‌ای که استحکام استخوان را کاهش می‌دهند می‌توانند احتمال شکستگی را افزایش دهند.
در برخی افراد، شکستگی دنده ممکن است در اثر فشارهای تکراری ایجاد شود. این نوع شکستگی بیشتر در افرادی دیده می‌شود که فعالیت‌های تکراری و شدید انجام می‌دهند و فشار مداوم به عضلات و ساختارهای قفسه سینه وارد می‌شود.
انواع شکستگی دنده
شکستگی دنده را می‌توان بر اساس علت ایجاد و وضعیت استخوان به شکل‌های مختلفی دسته‌بندی کرد.
شکستگی ناشی از ضربه
این نوع شکستگی در اثر وارد شدن نیروی مستقیم یا شدید به قفسه سینه ایجاد می‌شود. تصادف، سقوط از ارتفاع، برخورد در ورزش و ضربه مستقیم به قفسه سینه از نمونه‌های رایج آن هستند.
شدت آسیب به میزان نیروی واردشده، محل ضربه و تعداد دنده‌های آسیب‌دیده بستگی دارد. در شکستگی‌های متعدد، احتمال وجود آسیب‌های همراه در قفسه سینه یا اندام‌های داخلی نیز بیشتر است.
شکستگی پاتولوژیک
در این نوع شکستگی، استخوان به دلیل یک بیماری زمینه‌ای ضعیف شده است و ممکن است حتی با ضربه‌ای نسبتاً خفیف دچار شکستگی شود. پوکی استخوان یکی از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند احتمال شکستگی را افزایش دهد. در برخی موارد نیز بیماری‌هایی که استخوان را درگیر می‌کنند ممکن است در بروز شکستگی نقش داشته باشند.
شکستگی استرسی
شکستگی استرسی در اثر فشارهای تکراری و مداوم ایجاد می‌شود و ممکن است در بعضی ورزشکاران یا افرادی که فعالیت بدنی شدید و تکراری دارند دیده شود. فعالیت‌هایی مانند قایقرانی یا برخی ورزش‌های رقابتی می‌توانند در شرایط خاص با این نوع آسیب ارتباط داشته باشند.
علائم شکستگی دنده چیست؟
درد شایع‌ترین علامت شکستگی دنده است. این درد معمولاً در محل آسیب احساس می‌شود و ممکن است با لمس ناحیه، نفس عمیق، سرفه یا عطسه افزایش پیدا کند. حساسیت و گاهی تورم یا کبودی در محل آسیب نیز ممکن است وجود داشته باشد.
علائم دیگر ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- درد هنگام دم عمیق
- درد هنگام سرفه یا عطسه
- حساسیت به لمس در محل آسیب
- افزایش درد هنگام چرخش یا خم شدن تنه
- دشواری در حرکت دادن قسمت بالایی بدن به دلیل درد
- تنفس سطحی و کوتاه به دلیل ترس از افزایش درد
- کاهش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره
درد ممکن است هنگام دراز کشیدن روی سمت آسیب‌دیده یا هنگام اعمال فشار به ناحیه دنده افزایش پیدا کند. همچنین بعضی حرکات قسمت فوقانی کمر و قفسه سینه، مانند چرخش تنه، ممکن است درد را بیشتر کنند.
از آنجا که درد می‌تواند فرد را به سمت تنفس سطحی سوق دهد، اهمیت کنترل مناسب درد و انجام تمرینات تنفسی مناسب فقط به کاهش ناراحتی محدود نمی‌شود و می‌تواند در حفظ عملکرد تنفسی نیز مؤثر باشد.
شکستگی دنده چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص شکستگی دنده در درجه اول بر اساس شرح حال، نحوه ایجاد آسیب و معاینه پزشکی انجام می‌شود. در بعضی موارد، تصویربرداری برای بررسی شکستگی یا مهم‌تر از آن، بررسی آسیب‌های همراه به ریه و سایر ساختارهای قفسه سینه و شکم درخواست می‌شود.
در شکستگی‌های ساده، همیشه لازم نیست برای مشاهده خود شکستگی تصویربرداری انجام شود؛ زیرا گاهی نتیجه تصویربرداری تأثیری در روند درمان ندارد. با این حال، در صورت شک به آسیب‌های همراه، پزشک ممکن است بررسی‌های تصویربرداری بیشتری درخواست کند.
رادیوگرافی ساده
رادیوگرافی قفسه سینه ممکن است برای بررسی وضعیت ریه‌ها و تشخیص برخی عوارض ناشی از ضربه مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، شکستگی‌های ظریف یا برخی شکستگی‌های دنده ممکن است در عکس ساده به‌وضوح دیده نشوند. بنابراین طبیعی بودن رادیوگرافی لزوماً به معنای رد کامل آسیب دنده نیست.
نمونه تصویر از شکستگی دنده
سی‌تی‌اسکن
سی‌تی‌اسکن نسبت به رادیوگرافی معمولی جزئیات بیشتری از قفسه سینه و ساختارهای اطراف آن ارائه می‌دهد و در شرایطی که احتمال آسیب‌های مهم‌تر یا چندگانه وجود داشته باشد، ممکن است توسط پزشک درخواست شود.
سونوگرافی
در برخی شرایط، سونوگرافی نیز می‌تواند در بررسی آسیب‌های دیواره قفسه سینه و بعضی شکستگی‌های دنده مورد استفاده قرار گیرد، اما انتخاب روش تصویربرداری به شرایط بیمار و هدف بررسی بستگی دارد.
عوارض احتمالی شکستگی دنده
بیشتر شکستگی‌های ساده دنده بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کنند؛ با این حال، شکستگی دنده ممکن است به‌خصوص در اثر ضربه شدید یا شکستگی‌های متعدد، با آسیب‌های دیگری همراه باشد.
برخی از عوارض احتمالی عبارت‌اند از:
- پنوموتوراکس: ورود هوا به فضای اطراف ریه که می‌تواند باعث جمع شدن بخشی از ریه شود.
- هموتوراکس: تجمع خون در فضای اطراف ریه.
- آسیب بافت ریه: در اثر شدت ضربه یا جابه‌جایی قطعات استخوان.
- آسیب اندام‌های داخلی: در شکستگی برخی دنده‌های تحتانی، احتمال آسیب به اندام‌هایی مانند کبد یا طحال وجود دارد.
- آتلکتازی: کاهش یا از بین رفتن تهویه بخشی از بافت ریه.
- عفونت یا پنومونی: به‌خصوص زمانی که درد شدید باعث تنفس سطحی و کاهش توانایی سرفه و پاک‌سازی ترشحات شود.
هرچه تعداد شکستگی‌ها بیشتر باشد یا آسیب‌های دیگری نیز وجود داشته باشند، نیاز به ارزیابی و مراقبت دقیق‌تر افزایش پیدا می‌کند.
چه زمانی شکستگی دنده نیاز به مراجعه فوری دارد؟
در صورت وجود شکستگی دنده، بعضی علائم می‌توانند نشانه آسیب جدی‌تر باشند و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی داشته باشند.
در شرایط زیر باید سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد:
- تنگی نفس یا بدتر شدن آن
- افزایش یا تشدید درد قفسه سینه
- سرفه همراه با خون
- درد شکم یا درد شانه پس از آسیب شدید
- آسیب ناشی از تصادف شدید یا ضربه قابل توجه
- تب یا علائم عفونت تنفسی
- ناتوانی در تنفس عمیق یا سرفه کردن به دلیل درد شدید
این علائم می‌توانند با عوارضی مانند آسیب ریه، پنوموتوراکس، هموتوراکس یا آسیب اندام‌های داخلی همراه باشند.
درمان شکستگی دنده چگونه انجام می‌شود؟
درمان شکستگی ساده دنده معمولاً نیاز به جراحی ندارد و تمرکز اصلی بر کنترل درد، حفظ تنفس مناسب و جلوگیری از عوارض است. استخوان دنده معمولاً در طول زمان به‌صورت طبیعی ترمیم می‌شود.
کنترل درد
کنترل مناسب درد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درد شدید ممکن است باعث شود فرد از تنفس عمیق و سرفه خودداری کند. پزشک با توجه به وضعیت بیمار می‌تواند داروی مناسب برای کنترل درد تجویز کند.
در آسیب‌های شدیدتر یا شکستگی‌های متعدد، گاهی روش‌های تخصصی‌تر کنترل درد مانند بلوک‌های عصبی یا سایر روش‌های بی‌حسی منطقه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند.
تمرینات تنفسی
تنفس عمیق و منظم، متناسب با تحمل بیمار، یکی از بخش‌های مهم مراقبت از فرد مبتلا به شکستگی دنده است. این تمرینات به حفظ تهویه ریه و کمک به پاک‌سازی ترشحات کمک می‌کنند.
حفظ تحرک
استراحت مطلق معمولاً توصیه نمی‌شود. حرکت و راه رفتن متناسب با شرایط بیمار می‌تواند به حفظ عملکرد عمومی بدن و کاهش خطر تجمع ترشحات تنفسی کمک کند. البته فعالیت‌هایی که باعث افزایش واضح درد می‌شوند، به‌ویژه بلند کردن اجسام سنگین و ورزش‌های پرفشار، باید تا زمان مناسب محدود شوند.
بستن یا چسب زدن قفسه سینه
بستن محکم قفسه سینه یا استفاده از روش‌هایی که مانع گسترش طبیعی ریه می‌شوند، معمولاً توصیه نمی‌شود؛ زیرا می‌تواند تنفس را محدود کرده و خطر عوارض تنفسی را افزایش دهد.
جراحی
در بیشتر شکستگی‌های ساده، جراحی لازم نیست. با این حال، در برخی آسیب‌های شدید، مانند ناپایداری قابل توجه قفسه سینه یا شرایط خاص ناشی از شکستگی‌های متعدد، ممکن است تثبیت جراحی دنده‌ها مورد بررسی قرار گیرد. تصمیم‌گیری در این مورد توسط تیم پزشکی و بر اساس شدت آسیب انجام می‌شود.
درمان شکستگی دنده با فیزیوتراپی
فیزیوتراپی شکستگی دنده با هدف ترمیم مستقیم استخوان انجام نمی‌شود؛ بلکه تمرکز آن بر حفظ عملکرد تنفسی، جلوگیری از عوارض ناشی از کم‌تحرکی و تنفس سطحی، کاهش محدودیت‌های حرکتی و کمک به بازگشت تدریجی فرد به فعالیت‌های روزمره است.
فیزیوتراپیست پس از ارزیابی شرایط بیمار و در نظر گرفتن شدت آسیب، درد، وضعیت تنفس و سایر آسیب‌های همراه، می‌تواند برنامه مناسب توانبخشی را تنظیم کند. در بیمارانی که آسیب شدیدتر یا چندین شکستگی دارند، هماهنگی با تیم پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تمرینات تنفسی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های فیزیوتراپی در این شرایط، آموزش تنفس مناسب و تمریناتی است که به حفظ گسترش ریه و پاک‌سازی ترشحات کمک می‌کنند.
تمرینات ممکن است شامل تنفس عمیق، تنفس دیافراگماتیک و در صورت نیاز تکنیک‌های پاک‌سازی راه هوایی مانند چرخه فعال تنفس (ACBT) باشند. نوع و تعداد تمرینات باید با توجه به وضعیت بیمار تعیین شود.
برای آشنایی بیشتر با تمرینات تنفسی می‌توانید به مقاله آموزش ورزش‌های تنفسی مراجعه کنید.
سرفه حمایتی و پاک‌سازی ترشحات
اگر بیمار دچار تجمع ترشحات تنفسی باشد، فیزیوتراپیست می‌تواند روش‌های مناسب پاک‌سازی راه هوایی را آموزش دهد. در برخی موارد، هنگام سرفه می‌توان با استفاده از یک بالش یا حوله، حمایت ملایمی از ناحیه آسیب‌دیده ایجاد کرد تا انجام سرفه راحت‌تر شود.
اسپیرومتری تشویقی
در برخی بیماران، استفاده از اسپیرومتر تشویقی برای تشویق به دم‌های آهسته و عمیق توصیه می‌شود. استفاده از این وسیله باید متناسب با شرایط بیمار و طبق نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انجام شود.
تمرینات حرکتی قفسه سینه و شانه
درد و کم‌تحرکی ممکن است باعث ایجاد خشکی در قفسه سینه، شانه و قسمت فوقانی ستون فقرات شود. به همین دلیل، پس از کنترل مناسب درد و در حد تحمل بیمار، حرکات ملایم شانه و قفسه سینه می‌توانند به حفظ دامنه حرکتی کمک کنند.
تحرک و بازگشت تدریجی به فعالیت
فیزیوتراپیست می‌تواند به بیمار کمک کند تا سطح فعالیت خود را به‌تدریج افزایش دهد و از بی‌تحرکی طولانی‌مدت جلوگیری کند. در عین حال، فعالیت‌های سنگین، بلند کردن اجسام و ورزش‌هایی که درد را افزایش می‌دهند باید تا زمان مناسب محدود شوند.
آموزش وضعیت بدن و فعالیت‌های روزمره
نحوه خوابیدن، نشستن، راه رفتن، سرفه کردن و انجام فعالیت‌های روزمره می‌تواند بر میزان درد و راحتی بیمار تأثیر بگذارد. فیزیوتراپیست می‌تواند متناسب با شرایط فرد، راهکارهایی برای انجام ایمن‌تر این فعالیت‌ها ارائه دهد.
مدت زمان بهبود شکستگی دنده چقدر است؟
مدت زمان بهبود به عواملی مانند تعداد دنده‌های شکسته، شدت آسیب، سن، وضعیت استخوان‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای و وجود یا نبود آسیب‌های همراه بستگی دارد.
در بسیاری از موارد، درد و محدودیت فعالیت طی چند هفته به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند؛ با این حال، بازگشت کامل به فعالیت‌های سنگین ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. بهتر است میزان فعالیت بر اساس کاهش درد، توانایی تنفس عمیق و وضعیت عمومی فرد به‌تدریج افزایش پیدا کند.
اگر درد پس از گذشت چند هفته همچنان شدید باشد، بدتر شود یا علائم تنفسی و تب ایجاد شود، لازم است بیمار دوباره توسط پزشک ارزیابی شود.
هزینه فیزیوتراپی شکستگی دنده
هزینه فیزیوتراپی شکستگی دنده به عواملی مانند تعداد جلسات، نوع خدمات مورد نیاز، شرایط بیمار و تعرفه‌های مصوب بستگی دارد. همچنین میزان پوشش بیمه می‌تواند بر مبلغ پرداختی بیمار تأثیر بگذارد.
۱. استفاده از بیمه تکمیلی
در صورت داشتن بیمه تکمیلی، بخشی از هزینه فیزیوتراپی ممکن است مطابق قرارداد و شرایط بیمه تحت پوشش قرار گیرد.
برای اطلاعات بیشتر درباره شرایط بیمه می‌توانید به صفحه فیزیوتراپی با بیمه تکمیلی مراجعه کنید.
۲. استفاده از بیمه‌های پایه
افراد دارای بیمه‌های پایه شامل تأمین اجتماعی، سلامت و نیروهای مسلح نیز می‌توانند با توجه به شرایط پوشش بیمه و ضوابط مربوطه، از خدمات بیمه‌ای استفاده کنند.
برای اطلاعات بیشتر به صفحه فیزیوتراپی با بیمه‌های پایه مراجعه کنید.
۳. پرداخت آزاد
در صورت نداشتن پوشش بیمه‌ای یا استفاده نکردن از بیمه، هزینه خدمات فیزیوتراپی به‌صورت آزاد و بر اساس تعرفه و خدمات دریافت‌شده محاسبه می‌شود.
پرسش‌های متداول درباره شکستگی دنده
آیا شکستگی دنده بدون جراحی خوب می‌شود؟
بله. بیشتر شکستگی‌های ساده و بدون عارضه با درمان محافظه‌کارانه، کنترل درد، حفظ تنفس مناسب و فعالیت تدریجی بهبود پیدا می‌کنند و به جراحی نیاز ندارند.
آیا بعد از شکستگی دنده باید استراحت مطلق داشت؟
خیر. در صورت مناسب بودن شرایط عمومی، تحرک و راه رفتن متناسب با توان فرد توصیه می‌شود. با این حال، فعالیت‌های سنگین و حرکاتی که درد را افزایش می‌دهند باید تا زمان مناسب محدود شوند.
آیا فیزیوتراپی برای شکستگی دنده لازم است؟
همه بیماران به فیزیوتراپی نیاز ندارند، اما در برخی افراد، به‌خصوص در صورت وجود مشکلات تنفسی، کاهش تحرک، ترشحات ریوی یا محدودیت حرکتی، فیزیوتراپی می‌تواند بخشی از روند توانبخشی باشد.
آیا می‌توان بعد از شکستگی دنده ورزش کرد؟
بازگشت به ورزش باید تدریجی باشد. تا زمانی که فعالیت باعث افزایش قابل توجه درد می‌شود، انجام ورزش‌های سنگین و پرفشار مناسب نیست. زمان بازگشت به ورزش به شدت آسیب و وضعیت فرد بستگی دارد.
آیا بستن دنده شکسته با بانداژ یا چسب توصیه می‌شود؟
بستن محکم قفسه سینه معمولاً توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند حرکت طبیعی قفسه سینه و تنفس را محدود کند و خطر عوارض تنفسی را افزایش دهد.
