فیزیوتراپی بعد از جراحی های شانه بخش مهمی از روند بهبودی و بازگشت عملکرد طبیعی مفصل شانه است. هدف اصلی فیزیوتراپی، کاهش درد، بازیابی دامنه حرکتی، افزایش قدرت عضلات و بازگرداندن عملکرد طبیعی شانه است.
در ادامه مراحل کلی و اهداف فیزیوتراپی پس از جراحیهای شانه بطور کلی و در برخی موارد خاص توضیح داده میشود:
🔹 فاز اول: مرحله حاد (هفته ۱ تا ۳-۶ پس از جراحی)
اهداف:
- محافظت از محل جراحی
- کنترل درد و التهاب
- پیشگیری از خشکی مفصل
اقدامات:
- استفاده از آویز شانه (اسلینگ)
- یخدرمانی و داروهای ضد درد
- تمرینات پاندولی (Pendulum exercises)
- حرکت غیرفعال مفصل زیر نظر فیزیوتراپیست (Passive ROM)
- تمرینات ایزومتریک ملایم برای عضلات اطراف شانه، بازو و گردن
🔹 فاز دوم: بهبودی و بازیابی دامنه حرکتی (هفته ۴ تا ۸)
اهداف:
- افزایش تدریجی دامنه حرکتی فعال و غیرفعال
- جلوگیری از چسبندگی و خشکی مفصل
- حفظ قدرت عضلات اطراف
اقدامات:
- تمرینات حرکت فعال کممقاومت (Active-assisted ROM)
- تمرینات کششی سبک برای شانه و گردن
- تقویت ایزومتریک عضلات کتف و بازو
- بهبود کنترل کتف و استابیلایزرهای شانه (مانند سراتوس قدامی و تراپزیوس تحتانی)
🔹 فاز سوم: تقویت عضلات (هفته ۸ تا ۱۲)
اهداف:
- تقویت تدریجی عضلات اطراف شانه
- بازیابی هماهنگی عضلانی
اقدامات:
- تمرینات مقاومتی با کش یا وزنه سبک
- تمرینات کنترل عصبیعضلانی (neuromuscular control)
- تمرینات استابیلایزیشن کتف
- تمرینات فانکشنال ساده (مثلاً رساندن دست به سر یا پشت)
🔹 فاز چهارم: بازگشت به فعالیتهای کامل (ماه سوم به بعد)
اهداف:
- بازگشت به فعالیتهای روزمره، ورزشی یا شغلی
- پیشگیری از آسیب مجدد
اقدامات:
- تمرینات فانکشنال پیشرفتهتر
- تمرینات قدرتی شدیدتر با کنترل دقیق
- تمرینات ورزشی خاص برای ورزشکاران
- اصلاح بیومکانیک شانه و پوسچر
نکات مهم:
- نوع جراحی و شدت آسیب، برنامه فیزیوتراپی را مشخص میکند.
- همکاری بیمار و پیروی از توصیهها و محدودیتهای پزشک و فیزیوتراپیست، نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد.
- برنامهریزی شخصیسازیشده ضروری است؛ بهخصوص برای ورزشکاران یا افرادی با فعالیتهای خاص.
ترمیم روتاتور کاف:
یکی از رایجترین جراحیهای شانه است، مخصوصاً در افراد میانسال و سالمند. روتاتور کاف شامل گروهی از عضلات و تاندونهاست که شانه را پایدار نگه میدارند و امکان حرکات دقیق آن را فراهم میکنند. پس از جراحی روتاتور کاف، فیزیوتراپی نقش کلیدی در بهبودی کامل، جلوگیری از چسبندگی و بازیابی عملکرد دارد.
در ادامه، برنامه فیزیوتراپی بعد از عمل جراحی روتاتور کاف شرح داده می شود:
🔷 فاز اول: محافظت و التیام (هفته ۱ تا ۶)
🔹 اهداف:
- حفاظت از محل ترمیمشده
- جلوگیری از سفتی شانه
- کنترل درد و التهاب
🔹 اقدامات:
- استفاده مداوم از آویز شانه (اسلینگ) طبق دستور جراح (معمولاً ۴-۶ هفته)
- یخدرمانی چند بار در روز
- حرکت غیرفعال مفصل توسط فیزیوتراپیست (Passive ROM) برای جلوگیری از چسبندگی
- تمرینات سبک برای مچ، آرنج و انگشتان
- تمرینات پاندولی (pendulum)
🔸❗ ممنوع: حرکت فعال شانه (بهویژه بالا بردن بازو)
🔷 فاز دوم: بازگرداندن دامنه حرکتی (هفته ۶ تا ۱۰)
🔹 اهداف:
- افزایش تدریجی دامنه حرکتی
- حفظ کشش عضلات و تاندونها
- آغاز به کنترل عضلانی سبک
🔹 اقدامات:
- تمرینات فعال کمکی (AAROM) با کمک فیزیوتراپیست یا طناب و قرقره
- تمرینات کششی تدریجی برای فلکشن، ابداکشن، و چرخش خارجی
- تمرینات ایزومتریک ملایم برای عضلات کتف و شانه (مثلاً سراتوس قدامی)
🔷 فاز سوم: تقویت عضلات (هفته ۱۰ تا ۱۶)
🔹 اهداف:
- تقویت عضلات اطراف شانه و کتف
- بازگرداندن کنترل و هماهنگی عضلات
🔹 اقدامات:
- تمرینات مقاومتی سبک با کشهای تراپی (TheraBand)
- تمرینات ثباتدهنده کتف (مانند والاسلاید و تمرینات تعادلی)
- تمرینات کنترل عصبی-عضلانی (برای بازآموزی مغز و عضلات)
🔷 فاز چهارم: بازگشت به عملکرد کامل (ماه ۴ به بعد)
🔹 اهداف:
- بازگشت به فعالیتهای شغلی و ورزشی
- بهبود قدرت و دامنه حرکتی کامل
- پیشگیری از آسیب مجدد
🔹 اقدامات:
- تمرینات پیشرفته قدرتی (دمبلهای سبک، تمرینات انفجاری برای ورزشکاران)
- تمرینات عملکردی مثل پرتاب، بالا بردن، هل دادن، یا حرکات ورزشی خاص
✅ نکات کلیدی:
- ترمیم تاندونهای روتاتور کاف زمانبر است؛ معمولاً ۴ تا ۶ ماه طول میکشد تا فرد به سطح قابلقبولی از عملکرد برسد.
- نباید عجله کرد. حرکت زودهنگام یا فشار زیاد باعث پارگی مجدد تاندون میشود.
- برنامه دقیق تمرینی باید با هماهنگی جراح و فیزیوتراپیست مجرب تنظیم شود.
مطلب پیشنهادی: فیزیوتراپی شانه چیست؟
ترمیم لابروم شانه (Labrum Repair) :
معمولاً برای درمان پارگی لابروم گلنوئید، بهویژه در موارد بیثباتی شانه یا آسیبهای ناشی از دررفتگیهای مکرر، انجام میشود. لابروم حلقهای از غضروف فیبری است که در اطراف حفره گلنوئید قرار دارد و نقش مهمی در پایداری مفصل شانه دارد.
جراحی ترمیم لابروم اغلب بهصورت آرتروسکوپی انجام میشود و دوره فیزیوتراپی بعد از آن دقیق، تدریجی و محافظتشده است تا از پاره شدن مجدد لابروم جلوگیری شود.
🔷 فازهای فیزیوتراپی بعد از جراحی های شانه: پس از ترمیم لابروم
✅ فاز اول: محافظت و کنترل التهاب (هفته ۰ تا ۴-۶)
🔹 اهداف:
- محافظت از بافت ترمیمشده
- کنترل درد و التهاب
- پیشگیری از خشکی مفصل
🔹 اقدامات:
- استفاده از آویز شانه (اسلینگ) ۳ تا ۶ هفته، بسته به نظر جراح
- یخدرمانی، داروهای ضد التهاب
- تمرینات غیرفعال شانه (Passive ROM) فقط تا دامنههای مجاز
- تمرین فعال برای مچ، آرنج، و انگشتان
- تمرینات پاندولی (Pendulum Exercises)
🔸❗ ممنوع: حرکت فعال شانه یا هر حرکتی که باعث چرخش خارجی یا ابداکشن زیاد شود (بهخصوص در پارگی نوع Bankart یا SLAP)
✅ فاز دوم: بازیابی دامنه حرکتی (هفته ۴ تا ۸)
🔹 اهداف:
- افزایش تدریجی دامنه حرکتی
- آغاز کنترل عضلانی
🔹 اقدامات:
- حرکت فعال کمکی (AAROM) با کمک دست مقابل یا طناب و قرقره
- افزایش تدریجی فلکشن، ابداکشن و چرخش خارجی (مطابق با محدودیتهای جراح)
- تمرینات کششی ملایم
- تمرینات ایزومتریک بدون درد برای عضلات روتاتور کاف و کتف
✅ فاز سوم: تقویت عضلات و ثبات مفصل (هفته ۸ تا ۱۲)
🔹 اهداف:
- تقویت عضلات اطراف شانه و کتف
- بازسازی پایداری مفصل گلنوهومرال
🔹 اقدامات:
- تمرینات مقاومتی با کش (TheraBand) در دامنه بدون درد
- تمرینات تثبیتکننده کتف (مانند تمرینات سراتوس قدامی و تراپزیوس تحتانی)
- تمرینات تعادلی و کنترل عصبی-عضلانی
- تمرینات سبک فانکشنال (مثلاً رساندن دست به پشت یا بالا بردن لیوان)
✅ فاز چهارم: بازگشت به فعالیتهای ورزشی یا شغلی (ماه سوم به بعد)
🔹 اهداف:
- بازیابی کامل دامنه حرکتی و قدرت
- بازگشت ایمن به فعالیتهای خاص
🔹 اقدامات:
- تمرینات قدرتی پیشرفتهتر با دمبل و دستگاه
- تمرینات فانکشنال خاص هر ورزش یا شغل
- تمرینات پرتابی تدریجی (برای ورزشکاران پرتابی مانند بازیکنان والیبال، بیسبال و هندبال)
- تمرینات چرخش و حرکات ترکیبی با کنترل کامل
⚠️ نکات کلیدی:
- ❗ شانه تا ماهها پس از جراحی آسیبپذیر است. حرکت یا تمرین بیموقع ممکن است باعث پارگی مجدد شود.
- 🔄 مدت استفاده از اسلینگ، دامنه حرکتی مجاز، و شروع تمرینات مقاومتی حتماً باید بر اساس نوع پارگی (Bankart, SLAP, posterior labrum) و دستور جراح باشد.
- 🧠 تمرینات کنترل حرکتی و حس عمقی (Proprioception) نقش مهمی در بازگشت موفق دارند.
فروزن شولدر : (Frozen Shoulder) یا شانه یخزده:
با نام پزشکی کپسولیت چسبنده (Adhesive Capsulitis) شناخته میشود. این بیماری باعث درد، سفتی و کاهش شدید دامنه حرکتی در مفصل شانه میشود. فیزیوتراپی نقش حیاتی در بهبود آن دارد، بهویژه اگر در مراحل اولیه شروع شود.
🧊 تعریف کلی فروزن شولدر:
در این وضعیت، کپسول مفصل شانه ضخیم، ملتهب و منقبض میشود و بهتدریج حرکات شانه را محدود میکند. معمولاً در سه فاز ظاهر میشود.
مطلب پیشنهادی: شانه یخ زده، علائم و روش های درمان
🔷 فازهای بیماری:
✅ فاز اول – مرحله دردناک (Freezing Phase):
- مدت: ۶ تا ۱۲ هفته
- ویژگی: درد پیشرونده، بهویژه شبها و با حرکت
- دامنه حرکتی شروع به کاهش میکند
✅ فاز دوم – مرحله یخزدگی (Frozen Phase):
- مدت: ۴ تا ۶ ماه
- ویژگی: کاهش چشمگیر حرکت شانه (مخصوصاً چرخش خارجی)، درد کمتر، ولی خشکی بیشتر
- انجام کارهای روزمره سخت میشود
✅ فاز سوم – مرحله بهبودی (Thawing Phase):
- مدت: ۶ ماه تا ۲ سال
- ویژگی: درد کاهش مییابد، دامنه حرکتی بهتدریج بازمیگردد
🧑⚕️ فیزیوتراپی در فروزن شولدر (بر اساس فاز بیماری):
🔵 فاز اول: مدیریت درد و التهاب
🔹 اهداف:
- کاهش درد
- پیشگیری از بدتر شدن دامنه حرکتی
🔹 روشها:
- کمپرس گرم یا سرد بسته به تحمل
- لیزر درمانی، اولتراسوند، TENS
- تمرینات غیرفعال و ملایم دامنه حرکتی Pendulum، فلکشن در وضعیت خوابیده
- تمرینات تنفسی و آرامسازی عضلات
🔸❗ تمرینات باید بسیار سبک و در محدوده بدون درد باشند
🔵 فاز دوم: حفظ دامنه حرکتی و افزایش انعطافپذیری
🔹 اهداف:
- حفظ و سپس افزایش آرامآرام دامنه حرکتی
- کاهش چسبندگی کپسول
🔹 روشها:
- تمرینات کششی ملایم (مانند استفاده از چوب یا حوله برای کمک به حرکات بازو)
- حرکات کمکی (Active-assisted) برای چرخش خارجی، ابداکشن، فلکشن
- تمرینات آونگی (Pendulum) روزانه
- درمانهای دستی توسط فیزیوتراپیست
🔵 فاز سوم: بازیابی قدرت و دامنه حرکتی کامل
🔹 اهداف:
- بازگرداندن عملکرد کامل شانه
- تقویت عضلات اطراف مفصل (بهویژه روتاتور کاف)
🔹 روشها:
- تمرینات فعال برای افزایش دامنه (تمرینات دیواری، بالا بردن با طناب)
- تمرینات مقاومتی سبک با کش و دمبل
- تمرینات عملکردی برای برگشت به فعالیتهای روزمره و شغلی
- تمرینات تقویت کنترل عضلات کتف
📝 تمرینات خانگی مفید:
- Pendulum exercise آونگی
- Shoulder flexion with stick
- External rotation with stick
- Wall crawling بالا بردن دست روی دیوار با انگشتان
- Towel stretch behind the back برای چرخش داخلی
🔔 نکات مهم:
- فروزن شولدر خودمحدودشونده است، ولی بدون فیزیوتراپی ممکن است تا ۲ سال طول بکشد.
- پاسخ به درمان به میزان همکاری بیمار و شروع زودهنگام فیزیوتراپی بستگی دارد.
- در موارد شدید یا مقاوم، ممکن است پزشک تزریق کورتون یا هیدرودیلاتاسیون توصیه کند.
جمعبندی
فیزیوتراپی بعد از جراحیهای شانه نقش حیاتی در بهبود عملکرد، کاهش درد و بازگشت به زندگی عادی ایفا میکند. شروع زودهنگام و انجام تمرینات هدفمند در مراحل مختلف توانبخشی میتواند از عوارضی مانند خشکی مفصل، چسبندگی کپسول شانه و ضعف عضلانی جلوگیری کند. همکاری منظم با فیزیوتراپیست و پیگیری برنامه درمانی، شانس موفقیت جراحی را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
اگر بهتازگی تحت عمل جراحی شانه قرار گرفتهاید یا برای توانبخشی به دنبال یک مرکز معتبر هستید، کلینیک فیزیوتراپی سبلان شرق با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته، تیم متخصص و پوشش بیمههای درمانی متنوع، میتواند همراهی مطمئن در مسیر بازیابی سلامتی شما باشد. برای دریافت نوبت یا مشاوره، با ما در تماس باشید.
