اسپوندیلولیستزیس یا لغزش مهره وضعیتی است که شامل بیثباتی ستون فقرات میشود، به این معنی که مهرهها بیش از حد طبیعی حرکت میکنند. در این حالت، مهره از جای خود روی مهره پایینتر میلغزد و ممکن است به اعصاب فشار وارد کند که میتواند باعث کمردرد یا درد پا شود.
کلمه اسپوندیلولیستزیس از واژههای یونانی spondylos به معنای «ستون فقرات» یا «مهره» و listhesis به معنای «لغزش یا حرکت» گرفته شده است.
انواع اسپوندیلولیستزیس
انواع مختلف این عارضه ستون فقرات عبارتند از:
۱. اسپوندیلولیستزیس مادرزادی
در این نوع، ستون فقرات نوزاد پیش از تولد بهدرستی شکل نمیگیرد. مهرههای نامرتب باعث میشوند فرد در مراحل بعدی زندگی در معرض لغزش مهرهها قرار گیرد.
۲. اسپوندیلولیستزیس ایستمی
در نتیجه اسپوندیلولیز (شکستگی یا ترک در استخوان مهره) ایجاد میشود. این ترک باعث تضعیف مهره و در نهایت سر خوردگی آن میگردد.
۳. اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو
شایعترین نوع اسپوندیلولیستزیس است که بهدلیل افزایش سن اتفاق میافتد. با گذشت زمان، دیسکهایی که مهرهها را محافظت میکنند آب خود را از دست داده و نازکتر میشوند، در نتیجه احتمال لغزش یا جابجایی مهره بیشتر میشود.
شیوع اسپوندیلولیستزیس
برآوردها نشان میدهد که اسپوندیلولیز و لغزش مهرهها در حدود ۴ تا ۶ درصد از جمعیت بزرگسال دیده میشود.
بسیاری از افراد ممکن است سالها با این وضعیت زندگی کنند بدون اینکه علائمی داشته باشند.
نوع دژنراتیو (که بهدلیل افزایش سن و ساییدگی ستون فقرات ایجاد میشود) پس از ۵۰ سالگی شایعتر است و در زنان بیشتر از مردان دیده میشود.
دلایل ابتلا به اسپوندیلولیستزیس
عوامل مختلفی میتوانند باعث بروز یا تشدید ناپایداری ستون فقرات شوند:
🏃 ورزش و فعالیتهای شدید
ورزشکاران جوان (کودکان و نوجوانان) که در ورزشهایی مانند ژیمناستیک یا فوتبال شرکت میکنند، بهویژه در هنگام جهش رشد، در معرض خطر بالاتری برای لغزش مهره قرار دارند. اسپوندیلولیستزیس یکی از شایعترین دلایل کمردرد در نوجوانان است.
🧬 ژنتیک
برخی افراد بهصورت ژنتیکی با بخش نازکتری از مهره به نام pars interarticularis متولد میشوند. این قسمت نازک استخوانی، مهرهها را به هم متصل میکند و هرگونه ضعف در آن میتواند احتمال شکستگی و سر خوردگی مهره را افزایش دهد.
اسپوندیلولیستزیس دژنراتیو نیز میتواند یک زمینه ژنتیکی داشته باشد.
👴 افزایش سن
با بالا رفتن سن، تغییرات دژنراتیو در ستون فقرات شایعتر میشود. ساییدگی مفاصل فاست و کاهش ضخامت دیسکها موجب ناپایداری ستون فقرات و لغزش مهرهها میشود. این بیماری معمولاً پس از ۵۰ سالگی بروز بیشتری دارد.
چه زمانی به جراحی اسپوندیلولیستزیس نیاز داریم؟
درمان معمولاً با روشهای غیرجراحی آغاز میشود، از جمله استراحت، دارو و فیزیوتراپی.
اما اگر فرد مبتلا به درجه بالای لغزش مهرهها باشد، درد شدیدی داشته باشد یا درمانهای غیرجراحی مؤثر واقع نشود، پزشک ممکن است جراحی را توصیه کند.
علائم شایع شامل کمردرد است که ممکن است به باسن و پاها نیز انتشار یابد.
همچنین ممکن است فرد دچار موارد زیر شود:
- اسپاسم عضلانی در همسترینگ (پشت ران)
- سفتی و خشکی پشت
- مشکل در راه رفتن یا ایستادن طولانیمدت
- درد هنگام خم شدن
- بیحسی یا گزگز در پاها
تشخیص اسپوندیلولیستزیس
پزشک پس از بررسی علائم، معاینه فیزیکی انجام میدهد و در صورت نیاز از تصویربرداری برای تأیید تشخیص استفاده میکند:
🩻 تصویربرداری
- اشعه ایکس (X-ray): نشان میدهد که آیا مهره از جای خود خارج شده است یا خیر.
- سیتی اسکن (CT) یا امآرآی (MRI): برای بررسی جزئیات دقیقتر مهرهها، دیسکها و اعصاب بهکار میرود.
درمان اسپوندیلولیستزیس (Spondylolisthesis Treatment)
نوع درمان بستگی به درجه لغزش، علائم، سن و وضعیت سلامت عمومی بیمار دارد.
پزشک ممکن است دارو، فیزیوتراپی یا جراحی را بسته به شرایط تجویز کند.
درمانهای غیرجراحی برای لغزش مهره
۱. استراحت
اجتناب از فعالیتها و ورزشهای شدید تا زمان کاهش درد.
۲. دارو
داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن میتوانند درد را کاهش دهند. در موارد شدیدتر ممکن است داروهای قویتری تجویز شود.
۳. تزریق استروئید
تزریق داروهای ضدالتهاب بهطور مستقیم در ناحیه آسیبدیده برای کاهش التهاب و تسکین درد.
۴. فیزیوتراپی
فیزیوتراپی از اصلیترین روشهای درمانی است. فیزیوتراپیست با تمرینات تخصصی به تقویت عضلات شکم و کمر کمک میکند و با افزایش پایداری ستون فقرات، درد کاهش مییابد.
۵. بریس (کمربند طبی)
در نوجوانان ممکن است بریس برای تثبیت مهرهها تجویز شود، اما در بزرگسالان معمولاً کاربرد ندارد.
جراحی اسپوندیلولیستزیس
اگر لغزش مهرهها زیاد باشد، درد شدید ادامه داشته باشد یا درمانهای غیرجراحی مؤثر نباشند، جراحی توصیه میشود.
اهداف جراحی شامل موارد زیر است:
- کاهش فشار بر عصبهای تحریکشده
- تثبیت ستون فقرات
- بازگرداندن عملکرد طبیعی بدن
تمرینات فیزیوتراپی برای درمان اسپوندیلولیستزیس
برخی از تمرینات مؤثر که فیزیوتراپیست ممکن است تجویز کند عبارتند از:
🧘♂️ ۱. Knee to Chest
تقویت عضلات عمقی و کمک به تثبیت ستون فقرات. در این حرکت باید در حالت طاقباز قرار گرفته، زانوها را خم کرده و به آرامی به سمت سینه بکشید.
💪 ۲. Quadruped Arm and Leg
در حالت چهار دست و پا قرار بگیرید، دست و پای مخالف را همزمان بالا ببرید و ۵ ثانیه نگه دارید. این حرکت را برای هر سمت ۱۰ بار تکرار کنید.
🦵 ۳. Hamstring Stretch
روی زمین بنشینید، پاها را صاف در مقابل خود قرار دهید و به آرامی به سمت جلو خم شوید تا کشش ملایمی در پشت ران احساس کنید.
🔸 نکته مهم:
تمام تمرینها باید بدون ایجاد درد انجام شوند. در صورت بروز درد، تعداد تکرارها یا زمان نگه داشتن حرکت را کاهش دهید.
از بلند کردن اجسام سنگین یا انجام ورزشهای شدید خودداری کنید.
پرسشهای متداول
آیا اسپوندیلولیستزیس با فیزیوتراپی درمان میشود؟
بله، در بیشتر موارد، فیزیوتراپی تخصصی میتواند درد را کاهش دهد و از پیشرفت لغزش مهره جلوگیری کند.
چقدر طول میکشد تا با فیزیوتراپی اسپوندیلولیستزیس بهبود یابد؟
بسته به شدت بیماری، بین ۴ تا ۸ هفته با انجام منظم جلسات فیزیوتراپی در کلینیک سبلان شرق میتوان بهبود قابلتوجهی را تجربه کرد.
آیا بیمه هزینه فیزیوتراپی اسپوندیلولیستزیس را پوشش میدهد؟
بله، در کلینیک فیزیوتراپی سبلان شرق، امکان فیزیوتراپی با بیمه برای بسیاری از شرکتهای بیمه از جمله آسیا، پارسیان و خدمات درمانی فراهم است.
جمعبندی
اگر دچار کمردرد یا علائم مرتبط با اسپوندیلولیستزیس کمری هستید، متخصصان ما در کلینیک فیزیوتراپی سبلان شرق با بهرهگیری از جدیدترین تجهیزات و تجربه بالا، بهترین خدمات درمان اسپوندیلولیستزیس با فیزیوتراپی را تحت پوشش انواع بیمهها ارائه میدهند.
خدمات ما
برخی از خدماتی که در مرکز فیزیوتراپی سبلان شرق ارائه میشود برای دسترسی سریع تر شما مراجعین محترم به شرح زیر است:
