پس از جراحی زانو و سپری کردن روزهای نخست درمان، بیمار وارد مرحلهای میشود که تمرکز اصلی بر بازیابی توان حرکتی و کاهش درد است.
در مرحلهی قبل، یعنی فیزیوتراپی بعد از عمل زانو در بیمارستان، بیمار با کمک فیزیوتراپیست شروع به حرکتهای اولیه و بازآموزی عضلات کرده بود.
اکنون با ترخیص از بیمارستان، روند بازتوانی در محیط خانه ادامه مییابد.
در این مرحله، فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو نقش کلیدی در تقویت عضلات، افزایش دامنه حرکتی و بازگشت تدریجی بیمار به زندگی روزمره دارد.
اهمیت فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو
بیماران معمولاً دو روز پس از جراحی و کشیدن درن (Drainage) و در صورت نداشتن مشکل خاصی، از بیمارستان ترخیص میشوند و درمان فیزیوتراپی و بازتوانی بایستی جهت بهبود عملکرد اندام تحتانی ادامه یابد.
اکثر بیماران توانایی و شرایط مراجعه به مراکز فیزیوتراپی را ندارند، برای همین برنامه درمانی در منزل ادامه پیدا میکند، بهویژه در بیمارانی که تعویض مفصل همزمان هر دو زانو انجام دادهاند.
در فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو معمولاً درمان بین دو تا سه جلسه در هفته انجام میشود و بایستی SLR بدون زانوبند انجام شود.
هدف اصلی فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو، رسیدن دامنه حرکتی به حداقل ۹۰ درجه و دستیابی به اکستنشن کامل زانو است. این مرحله معمولاً بین روز سوم تا پنجم بعد از عمل شروع میشود و بهطور میانگین سه هفته به طول میانجامد.
برنامه درمانی در فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو
برنامهی فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو شامل تمرینات و تکنیکهای زیر است که با هدف افزایش دامنه حرکتی، کاهش درد و بازگشت توان عضلانی انجام میشوند:
۱. ادامه تمرینات قبلی و انجام تمرینات تقویتی اطراف مفصل زانو
۲. تمرین افزایش قدرت عضله چهار سر ران (خصوصاً سر داخلی)
این تمرین به تقویت عضله چهارسر و افزایش دامنه حرکتی کمک میکند. برای انجام این تمرین باید زیر زانو یک حوله یا پتو لولهشده (رولر) قرار داده شود.
بیمار در حالتی که به پشت دراز کشیده است، ساق پا را به اندازه ارتفاع رولر بالا میآورد و ۵ ثانیه نگه میدارد، سپس استراحت میکند.
در حین تمرین، تراپیست باید از تماس کامل پشت زانو با رولر مطمئن شود.
۳. انجام حرکات و تمرینات افزایش دامنه حرکتی زانو
۴. شروع تکنیک موبیلیزاسیون استخوان کشکک
برای تسهیل تحرک و جلوگیری از کنتراکچر مفصل زانو، در فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو از تکنیک موبیلیزاسیون استخوان کشکک استفاده میشود.
این روش به افزایش دامنه حرکتی مفصل پاتلوفمورال، کاهش درد و بهبود عملکرد عضلات اطراف مفصل کمک میکند.
۵. تمرین دور و نزدیک کردن اندام تحتانی (مفصل ران)
۶. استفاده از مدالیتیها و رژیم RICE
در فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو، استفاده از کیسه یخ برای کاهش درد، تورم و التهاب تا حدود ۱۰ روز پس از جراحی توصیه میشود.
در برخی پروتکلها، این مراقبت تا ۶ هفته ادامه مییابد و شامل یخگذاری، بانداژ و بالا نگه داشتن اندام است.
۷. تمرین افزایش دامنه حرکتی زانو به کمک پاشنه پا (Heel Slides)
بیمار روی تخت به پشت دراز میکشد، سپس مفصل ران و زانو را با کشیدن پاشنه به سمت باسن خم کرده و دوباره به حالت اولیه بازمیگرداند.
این تمرین روی تقویت عضلات هامسترینگ و افزایش خم شدن زانو تمرکز دارد که هر دو برای انجام فعالیتهای روزمره ضروری هستند.
۸. آموزش Positioning اندام تحتانی جهت جلوگیری از اِدم و کنتراکچر مفصلی
۹. راهاندازی و تمرینات تعادلی در منزل
۱۰. بررسی شرایط محیطی منزل
در این مرحله از فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو، فیزیوتراپیست وضعیت تخت بیمار، توالت فرنگی، نوع واکر و تنظیم ارتفاع آن را بررسی میکند تا ایمنی و راحتی بیمار تضمین شود.
۱۱. استفاده از واکر تا زمان تأیید پزشک ادامه دارد
۱۲. رانندگی تا ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی ممنوع است
۱۳. آموزش خانواده بیمار
در فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو، آشنایی خانواده با نیازها، تواناییها و محدودیتهای بیمار نقش مهمی در روند بهبودی دارد.
۱۴. آموزش بالا و پایین رفتن از پله و روش صحیح حمام کردن
۱۵. پیشرفت دادن تدریجی تمرینات در منزل
۱۶. شروع تمرین سُر دادن پا روی دیوار با استفاده از سطح صاف
نتایج مورد انتظار از فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو
در پایان مرحلهی فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو، بیمار باید بتواند:
- SLR را بهصورت کامل انجام دهد و حداقل ۱۰ ثانیه نگه دارد.
- زانو را تا ۹۰ درجه بدون درد خم کند.
- زانو را کاملاً صاف کند و هیچگونه Lag (اکستنشن لگ) نداشته باشد.
جمعبندی
در پایان مرحلهی فیزیوتراپی در منزل بعد از عمل زانو، بیمار معمولاً به حدی از توانایی میرسد که میتواند بدون درد مفصل را خم و راست کند، زانو را کاملاً صاف نگه دارد و حرکات پایهای را بهصورت مستقل انجام دهد.
تداوم تمرینات در خانه و رعایت دقیق توصیههای فیزیوتراپیست، نقش مهمی در جلوگیری از خشکی مفصل و حفظ دامنه حرکتی دارد.
اما برای دستیابی به بهبودی کامل و بازگشت کامل عملکرد مفصل، لازم است مراحل درمان در محیط تخصصی فیزیوتراپی ادامه یابد.
در مرحلهی بعد، فیزیوتراپی در کلینیک بعد از عمل زانو انجام میشود که شامل تمرینات پیشرفتهتر، استفاده از دستگاههای تخصصی و کنترل دقیقتر پیشرفت حرکتی بیمار است.
