آیا تا به حال صبح که از خواب بیدار میشوید، اولین چیزی که احساس میکنید درد در پاشنه پا است؟ اگر چنین است، ممکن است به فاشیای پلانتار مبتلا باشید؛ شایعترین علت درد پاشنه پا. افراد مبتلا به درد پاشنه معمولاً از دردی تیز در زیر پاشنه شکایت دارند که گاهی به قوس پا نیز گسترش پیدا میکند. این درد اغلب زمانی شدیدتر میشود که فرد پس از دراز کشیدن یا مدتی نشستن، از جای خود بلند میشود؛ برای مثال هنگام برداشتن اولین قدمها در صبح یا هنگام بلند شدن پس از تماشای تلویزیون.
اگرچه درد ممکن است با فعالیتی مانند راه رفتن به طور موقت کمتر شود، اما معمولاً در پایان روز دوباره بازمیگردد. فاشیای پلانتار معمولاً در نتیجه یک آسیب ناگهانی ایجاد نمیشود؛ بلکه این وضعیت بهتدریج و در اثر فشارهای مکرر بر بافتهای کف پا شکل میگیرد و در صورت عدم درمان میتواند با گذشت زمان بدتر شود. بر اساس برآوردهای موجود، هر سال میلیونها نفر دچار درد پاشنه میشوند و حدود ۱۰ درصد افراد در مقطعی از زندگی خود این مشکل را تجربه خواهند کرد.
درد پاشنه پا چیست و چرا ایجاد میشود؟
در زیر کف پا، نواری ضخیم از بافت همبند وجود دارد که از استخوان پاشنه تا انگشتان پا امتداد پیدا میکند. این بافت که «فاشیای پلانتار» نام دارد، به حفظ قوس طبیعی پا و جذب فشارهای واردشده هنگام راه رفتن و ایستادن کمک میکند.
زمانی که این بافت تحت فشارهای مکرر قرار گیرد، ممکن است دچار التهاب یا تحریک شود و درد در ناحیه پاشنه ایجاد شود. عواملی مانند ایستادن طولانیمدت، افزایش وزن، استفاده از کفش نامناسب، فعالیتهای ورزشی پرفشار یا کوتاهی عضلات ساق پا میتوانند احتمال بروز این مشکل را افزایش دهند.
نکته مهم این است که درد پاشنه همیشه به یک علت ایجاد نمیشود. به همین دلیل ارزیابی توسط فیزیوتراپیست میتواند به تشخیص دقیق علت درد و انتخاب مناسبترین روش درمان کمک کند.
یافتههای جدید
در یک مطالعه، ۶۰ بیمار مبتلا به درد پاشنه بهصورت تصادفی در یکی از دو گروه درمانی قرار گرفتند. یک گروه از بیماران کششهای ساق و پا را انجام دادند و همچنین درمان دستی توسط یک فیزیوتراپیست دریافت کردند، در حالی که گروه دیگر فقط کششها را انجام دادند.
درمان انجامشده توسط فیزیوتراپیست بر درمان نقاط دردناک، که گاهی «نقاط ماشهای» یا Trigger Points نامیده میشوند، متمرکز بود. نقاط ماشهای بخشهای کوچکی از عضلات هستند که حالتی شبیه گره پیدا میکنند و هنگام فشار دادن دردناکتر میشوند. این نقاط میتوانند در عضلات ساق پا ایجاد شوند و بر نحوه حرکت پا و میزان درد فرد تأثیر بگذارند.
پژوهشگران بهبود بیشتری را در بیمارانی مشاهده کردند که علاوه بر انجام کششها، درمان دستی نیز دریافت کرده بودند. این یافته اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان میدهد افرادی که تنها با انجام تمرینات کششی بهبود کافی پیدا نمیکنند، ممکن است از درمان دستی فیزیوتراپی نیز سود ببرند.
نقش فیزیوتراپی در درمان درد پاشنه
فیزیوتراپی یکی از روشهای مؤثر و غیرجراحی برای مدیریت درد پاشنه پا به شمار میرود. فیزیوتراپیست ابتدا علت درد، وضعیت عضلات ساق و کف پا، نحوه راه رفتن و محدودیتهای حرکتی بیمار را ارزیابی میکند و سپس برنامه درمانی متناسب با شرایط فرد را طراحی میکند.
درمان دستی یکی از روشهایی است که میتواند به کاهش تنش عضلانی، بهبود حرکت بافتها و کاهش درد کمک کند. همچنین آموزش صحیح تمرینات کششی و اصلاح الگوهای حرکتی از دیگر بخشهای مهم درمان محسوب میشوند. نتایج این مطالعه نیز نشان میدهد که ترکیب تمرینات کششی با درمان دستی میتواند در ماه نخست درمان، کاهش درد و بهبود عملکرد بیشتری نسبت به انجام کششها به تنهایی ایجاد کند.
توصیههای عملی
اگرچه کشش عضلات ساق و پا میتواند درد پاشنه را کاهش دهد، افزودن فیزیوتراپی دستی باعث تسکین بهتر درد و بهبود بیشتر عملکرد در طول ماه نخست درمان شد. سه کشش مورد استفاده در این مطالعه با نگه داشتن ۲۰ ثانیهای، ۲۰ ثانیه استراحت و تکرار سه بار، دو بار در روز انجام میشدند.
اگر درد پاشنه دارید، شاید بخواهید از کمک یک فیزیوتراپیست استفاده کنید که بتواند شما را در انجام صحیح تکنیکهای کششی راهنمایی کند. فیزیوتراپیست همچنین میتواند تعیین کند که آیا شما کاندید مناسبی برای تکنیکهای بافت نرم و آزادسازی نقاط ماشهای عضلات ساق پا هستید یا خیر.
در بسیاری از موارد، تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب میتواند از مزمن شدن درد و محدود شدن فعالیتهای روزمره جلوگیری کند.
تمرینهای کششی مورد استفاده در این مطالعه
کشش عضلات ساق پا
در حالی که ایستادهاید و پنجه پای شما رو به جلو است، به سمت جلو خم شوید و پاشنه خود را روی زمین نگه دارید تا زمانی که در ساق پا احساس کشش کنید. این کشش را ابتدا با زانوی پای عقب صاف انجام دهید و سپس با زانوی همان پا در حالت خمشده تکرار کنید.
کشش کف پا
در حالت نشسته، پایه انگشتان پا را بگیرید و آنها را به سمت ساق پا بکشید تا در کف پا احساس کشش ایجاد شود.
درمان دستی
نمونهای از تکنیک آزادسازی فشار نقاط ماشهای که میتواند توسط فیزیوتراپیست روی عضلات ساق پا انجام شود. این روش با هدف کاهش درد، رفع گرفتگیهای عضلانی و بهبود عملکرد پا مورد استفاده قرار میگیرد.
جمعبندی
درد پاشنه پا یکی از شایعترین مشکلات اسکلتیعضلانی است که میتواند کیفیت زندگی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. نتایج این مطالعه نشان میدهد که اگرچه تمرینات کششی به تنهایی میتوانند مفید باشند، اما ترکیب آنها با درمان دستی فیزیوتراپی ممکن است به کاهش بیشتر درد و بهبود بهتر عملکرد کمک کند. در صورتی که درد پاشنه برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا فعالیتهای روزمره شما را محدود کند، مراجعه به فیزیوتراپیست میتواند گام مؤثری در مسیر درمان باشد.
